Świętujemy stulecie Powstań Śląskich!

Jan Gray

Jan Gray urodził 29 kwietnia 1893 roku w Raciborzu. W 1913 roku wcielony do armii niemieckiej. Podczas I wojny światowej walczył na froncie zachodnim. Bardzo szybko, bo już w sierpniu 1914 roku poddał się armii francuskiej, nie chcąc walczyć w armii państwa okupującego Polskę. Wiosną 1918 roku, po utworzeniu Błękitnej Armii gen. Hallera dołączył do niej, stając się jednym z pionierów i propagatorów lotnictwa w odtwarzającym się wojsku.
W lutym 1920 roku, po powrocie do kraju, został skierowany na Śląsk. Jego zadaniem stała się obrona polskich działaczy plebiscytowych oraz praca organizacyjna w sztabie POW GŚl. Z powodu nieobecności na terenie wyborczym Alfonsa Zgrzebnioka, został jego zastępcą.
Do momentu wybuchu II powstania śląskiego pełnił funkcje organizacyjne: dbał o stały rozwój POW, nadzorował działania komendantów powiatowych, pilnował aby w szeregach organizacji nie znaleźli się ludzie nieodpowiedni i nie nadający się do działań zbrojnych. Ta ostatnia z czynności, wykonywana była w ramach sądu organizacyjnego, w którym pełnił funkcję obrońcy.
Aby jeszcze bardziej zmobilizować Ślązaków do walki, włączył się w działalność Związku Samopomocy Górnoślązaków Byłych Jeńców Wojennych, organizacji zrzeszających byłych żołnierzy niemieckich. Zrzeszenie to stało się swoistą rezerwą sił powstańczych.
Po reorganizacji polskich sił na Śląsku – likwidacji POW GŚl. i powołaniu na jego miejsce Dowództwa Ochrony Plebiscytu Gray, podobnie jak i Zgrzebniok, protestował przeciw, jego zdaniem, nieprzemyślanej reformie. Nic to jednak i nie dało, a on sam został przeniesiony na stanowisko szefa inspektoratu raciborsko-głubczyckiego. Kontynuował on dzieło zapoczątkowane w centrali, jednak tym razem, na szczeblu lokalnym: rozwijał organizację i dbał o wysoką jakość oddziałów polskich.
Tuż przed wybuchem III powstania śląskiego, przeniesiono go do Gliwic gdzie przygotowywał teren do działań zbrojnych w powiecie toszecko-gliwickim.
Podczas walk pozostał na tyłach frontu jako zastępca dowódcy Grupy „Północ”, a później oficer łącznikowy w Częstochowie. O tym jak duże były zasługi Graya niech świadczy fakt, że tuż po zakończeniu III powstania otrzymał m. in. krzyż Virtuti Militari, Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Srebrny Krzyż Zasługi.
Jan Gray pozostał w wojsku, służąc w w lotnictwie: 2 Pułku Lotniczym w Krakowie, oraz w Centralnych Zakładach Lotniczych. Tuż przed wybuchem II wojny światowej brał udział w przygotowaniach do obrony. Po 1939 roku przedostał się na zachód wstępując do Polskich Sił Zbrojnych.
Zmarł w Londynie 22 kwietnia 1971 roku.